Yatırımın Efsaneleri
Charlie Munger
1924 – 2023
- Doğum
- 1 Ocak 1924, Omaha (ABD)
- Ölüm
- 28 Kasım 2023, Santa Barbara (ABD)
- Rolü
- Berkshire Hathaway başkan yardımcısı
- Yatırım tarzı
- Kaliteli şirketler, zihinsel modeller
- Kendi ortaklığı
- Yıllık ort. ~%19,8 (1962–1975)
Warren Buffett'ın 60 yıla yakın ortağı, Berkshire Hathaway'in görünmeyen mimarı. Avukat olarak başladı, filozof gibi düşündü, yatırımcı olarak efsaneleşti. Munger'ın en büyük katkısı bir hisse önerisi değil, bir düşünme biçimiydi: farklı bilim dallarından alınan zihinsel modellerle dünyaya bakmak ve aptalca hatalardan kaçınmak.
Hayatı
Omaha'da başlayan hikâye
Munger 1924'te Omaha'da doğdu. Gençliğinde, ileride yollarının kesişeceği Buffett ailesinin bakkal dükkânında çalıştı. Ama Warren Buffett ile o yıllarda hiç tanışmadı; aralarında altı yaş vardı.
Michigan Üniversitesi'nde matematik okurken İkinci Dünya Savaşı başladı. Ordu Hava Kuvvetleri'ne katıldı ve meteoroloji eğitimi aldı. Savaştan sonra lisans diploması olmamasına rağmen Harvard Hukuk Fakültesi'ne kabul edildi ve 1948'de üstün başarıyla mezun oldu.
Acılarla sınanan bir hayat
1950'ler Munger için çok ağır geçti. Önce boşandı, ardından dokuz yaşındaki oğlu lösemiden hayatını kaybetti. Yıllar sonra geçirdiği bir katarakt ameliyatındaki komplikasyon nedeniyle bir gözünü kaybetti.
Bu kayıplar karşısında yakınmak yerine kabullenmeyi seçti. Sonraki yıllarda sık sık, hayatın kaçınılmaz darbelerine karşı tavrın, o darbelerin kendisinden daha belirleyici olduğunu anlattı.
Avukatlıktan yatırıma
Los Angeles'ta başarılı bir avukatlık kariyeri kurdu ve 1962'de bugün de faaliyette olan Munger, Tolles & Olson hukuk bürosunun kurucuları arasında yer aldı. Ama asıl ilgisi yatırımdı.
Aynı yıl kendi yatırım ortaklığını kurdu ve birkaç yıl içinde avukatlığı tamamen bıraktı. Wheeler, Munger & Co. 1962–1975 arasında yıllık ortalama yaklaşık %19,8 getiri sağladı. Bu, aynı dönemde piyasanın çok üzerindeydi.
Buffett ile tanışma ve Berkshire
1959'da Omaha'da bir akşam yemeğinde Warren Buffett ile tanıştı. İkisi saatlerce konuştu ve bu sohbet, iş dünyasının en uzun soluklu ortaklığına dönüştü. Munger 1978'de Berkshire Hathaway'in başkan yardımcısı oldu ve bu görevi ölümüne kadar sürdürdü.
Munger, Buffett'ı Graham'ın ucuz ama vasat şirketleri alma alışkanlığından uzaklaştırıp kaliteli şirketlere makul fiyat ödemeye ikna etti. Buffett, bu dönüşümün Berkshire'ın kaderini değiştirdiğini defalarca anlattı. Buffett, 2023 hissedar mektubunda Munger'ı Berkshire'ın "mimarı" olarak andı.
Düşünce insanı
Munger'ı diğer yatırımcılardan ayıran şey okuma tutkusuydu. Psikolojiden fiziğe, biyolojiden tarihe kadar her alandan fikirleri bir "zihinsel modeller ağı" içinde birleştirmeyi savundu.
1995'te Harvard'da verdiği "İnsanların Yanlış Muhakemesinin Psikolojisi" konuşması, insan beyninin para konusunda nasıl yanıldığını anlatan bir klasik oldu. Konuşmaları ve yazıları daha sonra "Poor Charlie's Almanack" kitabında toplandı. Munger, 100. yaş gününe birkaç hafta kala, 28 Kasım 2023'te hayatını kaybetti.
Yatırım felsefesi
Zihinsel modeller ağı
Tek bir bakış açısıyla düşünen kişi, elinde çekiç olan adama benzer: her şeyi çivi olarak görür. Farklı disiplinlerden temel fikirleri öğren ve birlikte kullan.
Tersine çevir
"Nasıl başarılı olurum?" yerine "Nasıl kesin başarısız olurum?" diye sor. Sonra o şeylerden uzak dur. Aptalca hatalardan kaçınmak, parlak fikirler bulmaktan daha kolaydır.
Kalite, fiyattan önemlidir
Vasat bir şirketi çok ucuza almak yerine harika bir şirkete makul bir fiyat öde. Zaman, iyi şirketin dostu ve kötü şirketin düşmanıdır.
Az ama büyük karar
Hayatta birkaç doğru büyük karar yeterlidir. Fırsat çıkana kadar sabırla bekle, çıktığında da cesurca davran.
Teşvikleri izle
Bir kişinin ya da kurumun nasıl davranacağını anlamak istiyorsan, nasıl para kazandığına bak. Teşvikler davranışı her şeyden çok belirler.
Yetkinlik çemberi
Neyi bilmediğini bilmek, neyi bildiğini bilmekten daha değerlidir. Çemberin dışında kalan fırsatlar, sana ait değildir.
Büyük kararları
1959
Buffett ile tanışma
Omaha'daki bir akşam yemeğinde başlayan sohbet, 64 yıl sürecek bir ortaklığın başlangıcı oldu.
1962
Kendi ortaklığı
Wheeler, Munger & Co.'yu kurdu. Ortaklık 13 yıl boyunca piyasayı belirgin şekilde geride bıraktı.
1972
See's Candies
Defter değerinin üç katını ödemeyi göze alarak bu şekerleme şirketinin satın alınması için Buffett'ı ikna etti. Kaliteli şirkete prim ödeme fikrinin ilk büyük kanıtı oldu.
1978
Berkshire'ın başkan yardımcısı
Resmen Berkshire Hathaway yönetimine katıldı ve 45 yıl boyunca Buffett'ın en yakın danışmanı oldu.
1995
Harvard konuşması
İnsanların yanlış muhakemesine yol açan 25 psikolojik eğilimi anlattığı konuşma, davranışsal finansın en çok okunan metinlerinden biri hâline geldi.
2008
BYD
Henüz pek tanınmayan Çinli araç ve batarya üreticisi BYD'ye yatırım yapılmasını savundu. Berkshire şirketin yaklaşık %10'unu aldı ve yatırım yıllar içinde kat kat değer kazandı.
Hataları
Efsaneler de yanılır. Farkı, hatalarını açıkça kabul edip onlardan ders çıkarmalarıdır.
1973–74 düşüşü
Yoğunlaşmış portföyü nedeniyle ortaklığı iki yıl üst üste ağır kayıp yaşadı ve değerinin yarısından fazlasını yitirdi. Uzun vadede toparlansa da bu dönem, az sayıda hisseye yoğunlaşmanın bedelini gösterdi.
Alibaba
2021'de yönettiği Daily Journal şirketi adına Alibaba hisselerine yatırım yaptı. Hisse sert düşünce bu yatırımı hayatının en kötü hatalarından biri olarak nitelendirdi.
Yapılmayanların bedeli
Munger'a göre en pahalı hatalar yapılanlar değil, yapılmayanlardı. Emin olduğu fırsatlarda yeterince büyük pozisyon almamayı, kendi kariyerinin en büyük hatası olarak gördü.
Sözleri
“Tek bilmek istediğim, nerede öleceğim. Böylece oraya hiç gitmem.”
“Bana teşviki gösterin, size sonucu göstereyim.”
“Büyük para alıp satmakta değil, beklemededir.”
“Bileşik getirinin ilk kuralı: Onu asla gereksiz yere kesintiye uğratma.”
“Her günü, sabah uyandığından biraz daha bilge olmaya çalışarak geçir.”
Bugün bir yatırımcı ondan ne öğrenir?
- 01
Bir yatırım kararından önce kendine sor: "Bu yatırım nasıl kesin kötü sonuçlanır?" Bulduğun cevaplar, kontrol listen olur.
- 02
Fon yöneticisinin ya da sana ürün öneren kişinin nasıl para kazandığına bak. Yüksek ücretler, çoğu zaman senin değil onların çıkarına çalışır.
Fon giderlerinin etkisini hesapla → - 03
Bileşik getiriyi bölme. Küçük paniklerle çıkıp girmek, uzun vadeli büyümenin en büyük düşmanıdır.
Bileşik getiriyi hesapla → - 04
Az ama emin ol. Anlamadığın 20 hisse yerine, iyi tanıdığın birkaç şirket ya da fon daha sağlam bir temeldir.
- 05
Oku. Munger'a göre bilgi bileşik faiz gibi birikir; her gün biraz öğrenen, yıllar sonra çok büyük bir fark yaratır.