Yatırımın Efsaneleri
Jesse Livermore
1877 – 1940
- Doğum
- 26 Temmuz 1877, Shrewsbury (ABD)
- Ölüm
- 28 Kasım 1940, New York (ABD)
- Lakabı
- Wall Street'in Büyük Ayısı
- Yatırım tarzı
- Spekülasyon, trend takibi
- En ünlü işlemi
- 1929 krizi, ~100 milyon $ kâr
Tarihin en ünlü borsa spekülatörü. Jesse Livermore birkaç kez servet kazandı ve birkaç kez her şeyini kaybetti. 1929 krizinde açığa satış yaparak döneminin en zengin insanlarından biri oldu. Hayatı, piyasaların ne kadar cömert ve ne kadar acımasız olabileceğinin, disiplinin ise her şeyden önemli olduğunun en çarpıcı hikâyesidir.
Hayatı
Tahtadaki rakamları izleyen çocuk
Livermore 1877'de Massachusetts'te yoksul bir çiftçi ailesinde doğdu. 14 yaşında, babasının onu okuldan alıp tarlada çalıştırmak istemesi üzerine evden ayrıldı ve Boston'a gitti.
Bir aracı kurumda fiyatları kara tahtaya yazan "tahta çocuğu" olarak iş buldu. Gün boyunca rakamları yazarken fiyat hareketlerinde tekrar eden kalıplar fark etti ve bunları bir deftere not etmeye başladı.
"Kova dükkânları"nın korkulu rüyası
15 yaşında, gerçek hisse almak yerine fiyat hareketine bahis oynanan ve o dönem "bucket shop" (kova dükkânı) denilen yerlerde işlem yapmaya başladı. O kadar çok kazandı ki bu dükkânların çoğu onu içeri almayı reddetti. Ona "Çocuk Spekülatör" lakabı takıldı.
20'li yaşlarında New York'a taşındı ve gerçek borsada işlem yapmaya başladı. Burada fiyatların kova dükkânlarındaki gibi anında gerçekleşmediğini öğrendi ve ilk büyük kayıplarını yaşadı.
1907: Wall Street'i durduran adam
1907 paniğinde piyasanın çökeceğini öngördü ve büyük açığa satış pozisyonları aldı. Tek bir günde yaklaşık 3 milyon dolar kazandığı anlatılır.
Anlatılana göre ünlü bankacı J.P. Morgan, piyasanın daha fazla çökmemesi için ona açığa satışı bırakması ricasıyla haber gönderdi. Livermore pozisyonlarını kapattı ve hisse almaya başladı. O sırada henüz 30 yaşındaydı.
1929: Büyük Ayı
Livermore 1929'da piyasadaki coşkunun sürdürülemez olduğunu gördü ve yavaş yavaş, büyüyen açığa satış pozisyonları kurdu. Ekim 1929'da piyasa çöktüğünde yaklaşık 100 milyon dolar kazandı. Bu, bugünün parasıyla milyarlarca dolar demektir.
Krizin ardından halkın öfkesinin hedefi oldu. Birçok kişi çöküşten onun gibi spekülatörleri sorumlu tuttu ve Livermore ölüm tehditleri aldı.
Trajik son
Livermore servetini koruyamadı. Aşırı riskli işlemler, gösterişli bir yaşam tarzı ve değişen piyasa kuralları nedeniyle 1934'te iflas etti. Hayatı boyunca depresyonla mücadele ettiği biliniyor.
1940'ta işlem yöntemini anlattığı "How to Trade in Stocks" kitabını yayımladı. Aynı yılın Kasım ayında New York'ta hayatına son verdi. Hayatından esinlenerek 1923'te yazılan "Bir Borsa Spekülatörünün Anıları", bugün hâlâ yatırımcıların en çok okuduğu kitaplar arasındadır.
Yatırım felsefesi
En az direncin yolu
Fiyatlar bir yöne yöneldiğinde, o yönde gitmeye devam etme eğilimindedir. Trendle savaşma, onunla birlikte hareket et.
Zararı küçükken kes
Bir işlem beklediğin gibi gitmiyorsa, kayıp büyümeden çık. Küçük kayıplar oyunun parçasıdır, büyük kayıplar oyunu bitirir.
Kazananı koştur
Doğru pozisyondayken sabırla bekle. Livermore'a göre büyük para düşünerek değil, oturup bekleyerek kazanılır.
Piyasanın onayını bekle
Tahmine göre değil, piyasanın senin fikrini doğruladığı anlara göre hareket et. Fiyat kritik bir seviyeyi aşmadan pozisyon büyütme.
Tüyolara kulak tıkama
Başkalarının tavsiyesiyle yapılan işlemler, sana ait olmayan bir hikâyeye para yatırmaktır. Kendi analizine güven.
Büyük kararları
1892
İlk kazanç
15 yaşında bir kova dükkânında ilk işlemini yaptı ve 3 dolar 12 sent kazandı. Bu, efsanevi bir kariyerin başlangıcıydı.
1906
Union Pacific
Demiryolu şirketi Union Pacific'in hisselerinde açığa satış yaptı. Kısa süre sonra yaşanan San Francisco depremiyle hisse düştü ve büyük kâr etti.
1907
Panik
Çöküşü öngörüp açığa sattı, piyasayı rahatlatmak için J.P. Morgan'ın ricası üzerine alıma geçti.
1929
Büyük çöküş
Coşkunun zirvesinde kademeli olarak açığa sattı ve çöküşten yaklaşık 100 milyon dolar kazandı.
1940
How to Trade in Stocks
Bütün deneyimini ve kurallarını tek bir kitapta topladı.
Hataları
Efsaneler de yanılır. Farkı, hatalarını açıkça kabul edip onlardan ders çıkarmalarıdır.
1908 pamuk felaketi
Kendi kurallarını bir kenara bırakıp ünlü bir pamuk spekülatörünün tavsiyelerine uydu. Pamukta yanlış tarafta kalarak servetinin büyük kısmını kaybetti. Sonradan bunu hayatının en büyük hatası olarak anlattı.
Aşırı kaldıraç
Büyük pozisyonlarını çoğu zaman borçla taşıdı. Bu, kazandığı dönemlerde servetini katlarken, yanıldığı dönemlerde onu defalarca iflasa sürükledi.
Kurallarına uymamak
Kayıplarının neredeyse tamamı, kendi yazdığı kuralları çiğnediği anlarda yaşandı. Livermore'un hikâyesi, kural bilmenin değil kurala uymanın zor olduğunu gösterir.
Sözleri
“Wall Street'te yeni bir şey yoktur. Olamaz da, çünkü spekülasyon dağlar kadar eskidir. Borsada bugün olan her şey daha önce olmuştur ve yine olacaktır.”
“Bana büyük parayı kazandıran hiçbir zaman düşüncelerim olmadı. Her zaman oturup beklemem oldu.”
“Piyasa asla yanılmaz. Fikirler sık sık yanılır.”
“Spekülatörün ölümcül düşmanları cehalet, açgözlülük, korku ve umuttur.”
Bugün bir yatırımcı ondan ne öğrenir?
- 01
Her işleme girmeden önce, ne kadar zararda çıkacağını belirle ve o noktaya geldiğinde gerçekten çık.
- 02
Borçla, yani kaldıraçla işlem yapmanın kazancı da kaybı da büyüttüğünü unutma. Livermore gibi bir usta bile kaldıraç yüzünden defalarca iflas etti.
- 03
Sosyal medyadaki tüyolar, Livermore'un 1908'de uyduğu pamuk tavsiyesinden farksızdır. Başkasının fikriyle aldığın bir şeyi ne zaman satacağını da bilemezsin.
- 04
Para kazanmak kadar onu korumak da bir beceridir. Kazanılan servetin bir kısmını riskli işlemlerden ayırmak, Livermore'un yapmadığı ama hepimizin yapabileceği bir şeydir.